اولين عمليات پيروزمندانه رزمندگان (عمليات ضربت ذوالفقار)

جبهه : غرب موقعيت : غرب صالح آباد
تاريخ : 19/10 تا 20/11/1359

نوع تك : نيمه گسترده
فرماندهي : ارتش سازمان : مشترك

استعداد نيروهاي درگير : ايران : 6 گردان پياده ، زرهي و مكانيزه
عراق : 9 گردان پياده ، زرهي و مكانيزه

هدف عمليات : آزاد سازي ارتفاعات ميمك
تلفات انساني عراق : 2164 نفر

ارتفاعات ميمك در غرب صالح آباد ، از جمله نقاط مورد اختلاف ايران و عراق در قرارداد الجزاير بود . چون عراق به تعهدات خود عمل نمي كرد ، ايران هم خود را ملزم به حل مسئله ارتفاعات ميمك نمي دانست . در 15 شهريور ماه 1359 ، پيش از آغاز هجوم سراسري ، عراق ارتفاعات ميمك را اشغال كرد . عمليات ضربت ذوالفقار با هدف بازپس گيري اين ارتفاعات انجام شده و با موفقيت پايان يافت .
فتح ميمك به عنوان اولين عمليات پيروزي آفرين رزمندگان اسلام در جنگ تحميلي شناخته شده است
عمليات آزادسازي ميمك از افتخارات مردم ايلام بويژه ايل بزرگ خزل است كه در اوايل جنگ تحميلي صورت گرفت. اين عمليات در سطح كشور كمتر معرفي شده است و جا دارد نسبت به معرفي چگونگي و ابعاد اين عمليات غرور آفرين جهت هموطنان عزيز و نسل جوان اقدامات بيشتري صورت گيرد.
اولين عمليات غرور آفرين رزمندگان اسلام با بازپس گيري ارتفاعات ميمك در سال 1359 توسط سلحشورمردان ايل خزل در ايلام انجام شد.

پس از اشغال ارتفاعات استراتژيك ميمك در جنوب ايلام توسط دشمن متجاوز، ايل غيور، شجاع و پايبند به اهداف عاليه امام (ره)، انقلاب و رهبري، به عنوان صف شكنان در يك عمليات تهاجمي اين ارتفاعات را آزاد كردند.

حماسه بزرگ فتح ميمك كه در نوزدهم دي ماه 1359 در راستاي دفاع از دستاوردهاي انقلاب به وقوع پيوست، نقطه عطفي در تاريخ انقلاب اسلامي است.

به استناد تاريخ و اعتراف صريح دشمن، عمليات آزادسازي ميمك سرنوشت جنگ را تعيين و اولين روزنه پيروزي در جبهه ها را آشكار ساخت.

غيورمردان ايل خزل با كسب اين پيروزي، پيروزي هاي بزرگ و بزرگتر را به رزمندگان اسلام نويد داده و طلسم شكست ناپذيري ارتش عراق را شكستند.

دليرمردان ايلامي و سلحشورمردان ايل خزل با نيروي انساني و تجهيزات به مراتب كمتر از دشمن اما با اراده اي پولادين و تنها با توكل بر خداوند، شجاعانه به دشمن يورش برده و اين منطقه استراتژيك را آزاد كردند. 
« ميمك » شهري در غرب ايران كه دلير مردان زيادي رفتند تا اين تكه از موطن ايران ايستاده بماند و يادگاري باشد از روزگار شجاعت و انسانيت. منطقه ميمك به دليل بر خورداري از موقعيت با اهميت نظامي، همواره مورد توجه عراقي ها بوده است. آنها از ديرباز با طرح ادعاهاي واهي،حاكميت بر منطقه ميمك را خواستار بودند. در زمان رژيم طاغوت نيز اين منطقه بارها شاهد درگيري هاي مرزي بين دو كشور ايران و عراق بوده است؛ دقيقاً به همين دليل بود كه اين منطقه جزو اولين مناطقي قرار گرفت كه مورد هجوم و اشغال نيروهاي ارتش عراق واقع شد.

● ميمك

 ارتفاع لوبيايي شكل «ميمك» در غرب استان ايلام واقع شده است و به دليل نزديكي اش با مرز ايران و عراق، يكي از نقاط سوق الجيشي و با اهميت نظامي به شمار مي رود. اين ارتفاعات از ديد و تيررس خوبي بر خوردار است و تسلط قابل توجهي بر بخش وسيعي از خاك عراق و مناطق مرزي دارد. منطقه ميمك، از مناطق گرمسيري استان ايلام است و چندان درختي در آنجا نمي رويد. پوشش گياهي آن را علف ، بوته هاي گون،درختچه هايي با نام محلي «خلف»، وايم، خوشك، شور وغير آن تشكيل مي دهند و يكي از مكان هاي مهم براي قشلاق دامداران محسوب مي شود. ميمك داراي شيارها و پستي و بلندي هاي گوناگون بوده و خاك برخي مناطق آن رسي و يا رملي است.

تنگه استراتژيك «بينا» در شمال غرب ميمك و در بين ارتفاع بسيار مهم «چكر» واقع شده است. طول اين تنگه بيش از 5 كيلومتر به موازات تنگه «بينا» و درغرب آن واقع شده است و جاده مواصلاتي حلاله گنجوان از اين تنگه مي گذرد.

● اشغال ميمك 

 اوايل شهريورماه1359 تجمع انبوه نظاميان عراق، نوع آرايش و صف آرايي آنان در مقابل بخش شمالي و مياني استان ايلام، حكايت از هجوم گسترده به اين استان داشت. دوازده روز قبل از آغاز رسمي جنگ تحميلي، در تاريخ 19 شهريور1359 نيروهاي بعثي عراق وارد استان ايلام شدند و به منطقه ميمك حمله كردند. آنها ابتدا پاسگاه مرزي «حلاله» و «ني خزر» را كه از ميمك محافظت مي كردند به اشغال درآورده، اما براي تصرف ارتفاعات ميمك با مقاومت نيروهاي ايراني مستقر در منطقه يك هفته معطل شدند.
عمليات آزادسازي ميمك از افتخارات مردم ايلام بويژه ايل بزرگ خزل است كه در اوايل جنگ تحميلي صورت گرفت.اين عمليات در سطح كشور كمتر معرفي شده است و جا دارد نسبت به معرفي چگونگي و ابعاد اين عمليات غرور آفرين جهت هموطنان عزيز و نسل جوان اقدامات بيشتري صورت گيرد.
پس از تصرف ميمك و پاسگاه هاي حومه مهران و دهلران وزير دفاع صدام به طور رسمي اعلام كرد: نيروهاي مسلح عراق به مرزهاي بين المللي رسيده اند و اختلافات ارضي خود را با ايران عملاً حل كردند.»
با اشغال اين منطقه معبر وصولي «صالح آباد سرني» به طرف خط مرزي مورد تهديد نيروهاي عراقي قرار گرفت و در نتيجه محور ايلام، صالح آباد و مهران به طور جدي نا امن شد.

هنگامي كه ارتش عراق با نيرويي به استعداد يك تيپ پياده، به منطقه ميمك حمله كرد، نيروهاي مدافع ايران را در آن ارتفاعات فقط يك گروهان مكانيزه و يك گروهان تانك تشكيل مي داد كه به صورت دسته و گروه، براي تقويت پاسگاه مرزي به كار گرفته شده بودند به عبارت ديگر استعداد رزمي نيروهاي خودي كمتر از يك گروهان رزمي بود به همين سبب، عراقي ها موفق شدند ارتفاعات ميمك را اشغال كنند و معابر وصولي به آن را كه از شمال به جنوب، شامل تنگه بيجار، بينا و معبر اصلي صالح آباد سرني بود، سد كنند.

بلافاصله بعد از آگاهي از اشغال ميمك به لشكر81 زرهي كرمانشاه دستور داده شد به هر نحو مقدور، معابر وصولي از ميمك به طرف داخل سرزمين ايران بويژه سرني صالح آباد را تأمين كنند. همچنين قواي انقلابي متشكل از نيروهاي عشاير، سپاه و بسيج به فرماندهي سپاه منطقه7 و تيم هايي از هوانيروز ارتش كه در مناطق مختلفي از اين جبهه مستقر شده بودند كوشيدند تا آرايش خطوط را كامل كنند و از ادامه پيشروي نيروهاي دشمن از دشت «ليك» به طرف شرق جلوگيري شود.
لشكر81 اجراي عمليات محوله را به تيپ زرهي خود سپرد؛ اما قبل از آغاز حمله تهاجم عمومي ارتش عراق در 30 شهريور59 آغاز شد.

● اولين ضدحمله سربازان اسلام به ميمك 

 اولين پاتك نيروهاي ايراني در ساعت پنج و پنجاه دقيقه دوم مهرماه سال59 در منطقه ميمك به اجرا درآمد. در آن شرايط عدم موفقيت اين عمليات اجتناب ناپذير بود. با اين وجود نيروهاي ايراني توانستند 25نفر از افراد دشمن را به اسارت بگيرند و تلفاتي نيز به آنان وارد سازند. مهمتر اين كه حضور خود را در معابر نفوذي شرق ميمك به دشمن نشان دهند و آمادگي خود را براي دفاع از اين منطقه اعلام كنند.
بي ترديد يكي از عواملي كه باعث شد پيشروي ارتش عراق در منطقه ميمك متوقف شود تلاش هاي بي وقفه خلبانان هوانيروز بود. آنها شجاعانه در ميان ارتفاعات پرواز مي كردند و نفرات و تجهيزات بعثي ها را يكي پس از ديگري به آتش مي كشيدند.

● شهادت احمد كشوري 

 آنچه نام هوانيروز را براي هميشه با منطقه ميمك همراه ساخت، شهادت سرلشكر خلبان احمد كشوري بود. او كه پس از پيروزي انقلاب و در غائله كردستان، همراه با علي اكبر شيرودي حماسه آفريد و با آغاز جنگ تحميلي نامي آشنا براي آسمان هاي مرزي كشور بود، بالاخره در تاريخ 15 آذر59 از منطقه ميمك به آسمان پرواز كرد: «ساعت9 صبح از طريق راديو اعلام كردند دو فروند هواپيماي عراقي از نوع ميگ 21 و 23 در منطقه و در مسير پرواز، مشغول عمليات هستند و از ما خواستند هر چه سريعتر خود را پنهان كرده و تا اطلاع ثانوي موتور هليكوپترها را خاموش كنيم؛ اما براي انجام اين دستور زماني نداشتيم زيرا هواپيماهاي عراقي بالاي سرمان مشغول پرواز بودند.
بلافاصله احمد [كشوري] از هليكوپترهاي ديگر خواست تا منطقه را ترك كنند و به من گفت تا مواظب هواپيماهاي دشمن باشيم. قصدش اين بود تا با سرگرم كردن خلبان هاي عراقي فرصت فرار را براي هليكوپترهاي ديگر مهيا سازد و در همان حال به من گفت: كار سختي در پيش داريم يا آنها را منهدم مي كنيم يا به شهادت مي رسيم، با تعداد سه فروند راكت و مقدار فشنگ باقي مانده جواب حملات هواپيما را داديم، اما هر دو مي دانستيم با كمبود مهمات قادر به ادامه دفاع يا حمله نيستيم. احمد هم خيلي خونسرد عمل مي كرد و در هر دور گردش مي خواست تا با شليك توپ ها به سوي هواپيماها آنها را به سوي خودمان بكشاند راكت هاي پرتاب شده آنها در اطرافمان به زمين مي خورد كه ناگهان يكي از هواپيماها به سويمان حمله ور شد. انگشتم را به روي سوييچ توپ ها گذاشتم و آماده شليك شدم كه هليكوپتر تكان شديدي خورد و ديگر چيزي نفهميدم.

كلاه پرواز را از روي سرم برداشتم. درد سنگيني سرم را فرا گرفت. چشم هايم باز نمي شدند. آفتاب صورتم را گرفته بود و مي سوزاند. صداي انفجارها و موج آنها نشان مي داد هنوز زيرا آتش سنگين عراقي ها هستيم. تلاش كردم و كوركورانه به دنبال مسير خروج از هليكوپتر بيرون آمدم. قبل از خروج چندبار احمد را صدا كرد اما جوابي نداد وقتي چشم هايم را داخل بيمارستان كرمانشاه باز كردم شيرودي را بالاي سرم ديدم. صورتم كاملاً باند پيچي شده و دست راستم هنوز درد مي كرد. حسي درون پاي راستم نداشتم. از او سراغ كشوري را گرفتم. سرش را نزديك صورتم آورد و بدون جواب به سؤالم با چشمان گريان گفت: «الآن تو را مي برند تهران نگران نباش.»
روز اول نبرد ميمك در حالي به پايان رسيد كه در قسمت شمالي جبهه موقعيت نيروها بسيار خوب بود و يگان هاي عمل كننده موفق شده بودند قسمت بيشتر ارتفاعات ميمك را از اشغال دشمن آزاد سازند.

در روز دوم نبرد ميمك توپخانه دشمن به شدت فعال شد و منطقه نبرد را زير آتش گرفت.

در اين روز، براي نخستين بار، آثاري از استعمال گلوله هاي گاز سمي شيميايي به وسيله نيروهاي عراقي در منطقه سد كنجان چم مشاهده شد.

وقتي در بيمارستان تهران چشم باز كردم مادر كشوري و همسرش را ديدم هر دو دلداري ام مي دادند. وقتي پرسيدم احمد كجاست؟ تنها شنيدم كه مادرش گفت: «احمد به ديدار خدا رفت.»

● 19دي ماه 59عمليات ضربت ذوالفقار 

 اولين طرح عملياتي لشكر 81 زرهي در نهم آذر تهيه و آماده اجرا شد. در اين طرح مسئوليت عمليات قسمت جنوبي منطقه لشكر 81 از سد «كنجان چم» در شمال مهران تا جنوب سومار، به تيپ يك زرهي لشكر واگذار شد كه شامل منطقه اشغال شده «ميمك» هم مي شد. در اين منطقه نيروهاي متجاوز عراق در ارتفاعات «ميمك» و شمال آن تا سومار حدود پانزده كيلومتر در داخل خاك ايران پيشروي كرده و در سلسله ارتفاعات صعب العبور شمال و شرق دشت «ليك» متوقف شده بودند، اما در قسمت جنوبي منطقه قسمتي از ارتفاعات مرزي در حوالي پاسگاه هاي «كاني سخت»، «شور شيرين» در دست نيروهاي ايراني باقي مانده بود، در قسمت جنوبي نيز نيروهاي عراقي، دشت مهران وارتفاعات غربي سد كنجان چم را اشغال كرده بودند. با توجه به برآوردهايي كه توسط فرماندهان صورت گرفت «ميمك» به عنوان هدف اصلي تيپ يك لشكر 81 زرهي انتخاب شد.
به اين ترتيب مرحله طرح ريزي براي اجراي عمليات در منطقه غرب صالح آباد و شمال مهران در 22 آذر59 پايان يافت. نيروهاي تيپ، ضمن اجراي مأموريت پدافندي اقدامات آمادگي را براي اجراي عمليات آغاز كردند از جمله اين اقدامات، سازماندهي اجراي تمرينات عملي در مناطق مشابه منطقه حمله بود.
اين تمرينات به صورت جدي، حدود يك ماه در حوالي آبادي «گنجوان» صورت گرفت تا اين كه زمان حمله براي ساعت شش و بيست دقيقه 19 دي 59 تعيين شد.

در تاريخ مقرر، عمليات ضربت ذوالفقار با كلمه رمز «يا الله» آغاز شد. در ساعت اوليه حمله، پيشروي نيروهاي ايراني خوب بود و شواهد نشان از غافلگيري دشمن مي داد.

پيش از شروع عمليات و شب قبل از آن حركت از «سرني» آغاز شد. رزمندگان از نقاط مختلف خود را به ارتفاعات «ميمك» رساندند. آنها با پشت سر گذاشتن مشكلات فراوان و راهپيمايي طاقت فرسا توانستند در محل پيش بيني شده مستقر شوند. در ساعت اوليه بعدازظهر حملات هوايي و هليكوپترهاي دشمن و آتش توپخانه آنها خيلي شديد شد. در آن روز برتري هوايي با دشمن بود و هواپيماهاي ايراني نتوانستند مانع ورود هواپيماها و هليكوپترهاي دشمن به منطقه نبرد شوند.
شب اما به گونه اي ديگر بود. سكوتي وحشتناك همه جا را فرا گرفته بود. فقط هر از چند گاهي صداي شليك گلوله اي سكوت را درهم مي شكست. نيروهاي خودي به دو دسته عمده تقسيم شدند. بيشتر نيروها در جنوب «ميمك» و گروه ديگر در شمال آن مستقر شدند كه فاصله نسبتاً زيادي با هم داشتند.
قبل از حركت نيروهاي اسلام به ارتفاعات ميمك ساعت حمله شش صبح تعيين شد، آن لحظه تاريخي نزديك مي شد. نيروهايي كه در شمال ميمك مستقر شده بودند در اثر يك اشتباه زمان حمله را پنج بامداد تلقي كرده و عمليات را شروع كردند.
آنان باشعار الله اكبر و شعارهاي محلي عمليات را شروع كردند و در همان لحظات اوليه ضربات سهمگيني را بر پيكر دشمن وارد آوردند. اما عراقي ها با داشتن بيشترين تجهيزات جنگي شكست اوليه را جبران كرده و نيروهاي خودي را به عقب راندند.

در حالي كه عمليات تيپ يك، در شرف موفقيت نهايي بود و تمام گردان ها به منطقه هدف خود رسيده بودند، فشار دشمن در شمال منطقه نبرد، يكي از گردان ها را مجبور به عقب نشيني كرد.
سرانجام با تلاش فراوان نيروهاي ايراني، دشمن در قسمت عمده اين منطقه منهدم يا به سمت غرب عقب نشست. با آغاز تاريكي شب به يگان هاي تيپ دستور داده شد در مناطق آزاد شده پدافند كنند و اقدامات لازم را براي تحكيم مواضع انجام دهند.
روز اول نبرد ميمك در حالي به پايان رسيد كه در قسمت شمالي جبهه موقعيت نيروها بسيار خوب بود و يگان هاي عمل كننده موفق شده بودند قسمت بيشتر ارتفاعات ميمك را از اشغال دشمن آزاد سازند.
در روز دوم نبرد ميمك توپخانه دشمن به شدت فعال شد و منطقه نبرد را زير آتش گرفت.
در اين روز، براي نخستين بار، آثاري از استعمال گلوله هاي گاز سمي شيميايي به وسيله نيروهاي عراقي در منطقه سد كنجان چم مشاهده شد.
در يكي از روزنامه هاي كثيرالانتشار، در گزارش اين عمليات در مورد استفاده دشمن از سلاح هاي شيميايي چنين آمده است:
«با شروع جنگ تحميلي و تهاجم سراسري رژيم بعث به مرزهاي آبي، خاكي و اعمال انواع جنايت ها و ظلم و وحشيگري كه چهره سياه و ننگين صدام و جنايتكاران سياسي و نظامي عراق را سياهتر و ننگين تر كرد، رژيم بعث عراق با مشورت و نظارت كارشناسان عالي رتبه دولت هاي استكباري در تاريخ ۵۹ /۱۰ /۲۳ مبادرت به كاربرد آزمايشي و سنجشي تأثير آنها بر رزمندگان در محورهاي حلاله و منطقه عمومي ميمك كرد.»

در ادامه نبرد رزمندگان تلاش كردند تمام منطقه هدف تعيين شده را از وجود دشمن پاك كنند و حداقل پاسگاه هاي حلاله و ني خزر را در غرب ارتفاعات ميمك تأمين كنند. منطقه ميمك براي ارتش عراق از جنبه هاي مختلف حائزاهميت ويژه بود.

اصولاً يكي از بهانه هاي عمده عراق براي آغاز جنگ تحميلي، اشغال اين منطقه بود.
عراقي ها اين منطقه را «سيف سعد» ناميده و به لحاظ اهميت موضوع، يك گردان مستقل تانك را نيز به نام سيف سعد نامگذاري كرده بودند. براي همين حكومت عراق از دست دادن اين منطقه را شكستي خفت بار براي خود مي دانست.

براي تصرف مجدد ميمك در روز سوم نيروهاي عراقي از جناح شمال غربي پاتك ديگري را اجرا كردند. در اين روز نيروهاي دوطرف، سنگر به سنگر با هم جنگيدند. دشمن تلاش كرد از سمت چپ وارد ارتفاعات ميمك شود. نيروهاي عراقي علاوه بر اين حمله، جبهه اي را در جناح شمالي ميمك در حومه رودخانه تلخاب و تنگه بيجار گشودند.
فشار دشمن هر لحظه شديدتر مي شد و آتش سنگين توپخانه، عرصه را بر رزمندگان تنگ كرده بود؛ با اين حال فرمانده گردان195 گزارش داد: «پرچم ايران بر فراز بلندترين قله ميمك برافراشته شد.»
اما دشمن براي بازپس گرفتن ميمك ترديد نداشت. براي همين با وجود عقب نشيني، آتش توپخانه خود را برسر واحدهاي پياده ريخت؛ اما اين تلاش نيز راه به جايي نبرد و آخرين تلاش هاي دشمن با شكست مواجه شد و بالاخره پس از چند روز نبرد سنگين، در روز 22 دي 59 حالت پدافندي در منطقه برقرار شد.
عمليات ميمك گرچه در مقياس جنگ تحميلي بين دو ارتش و در طول جبهه اي به عرض بيش از هزار كيلومتر عمليات محدودي بود و منطقه اي كه از مناطق اشغال شده منطقه اي كوچك محسوب مي شد اما اثرات رواني اين پيروزي بيشتر از جنبه هاي ارضي آن بود. زيرا اين عمليات نخستين حمله موفقيت آميز نيروهاي ايراني در يكي از حساس ترين مناطق نبرد از نظر حكومت عراق صورت گرفته بود.