جنگ جهاني حق و باطل(بخش اول)
در مورد حقيقت جنگ و دفاع مقدس تحليل‌ها و تعبيرهاي مختلفي وجود دارد. بعضي اين جنگ را تنها براي دفع متجاوز مي شناسند؛ يعني متجاوزي به ما حمله كرد و شهرهاي ما را ويران كرد، پس ما هم بايد آنها را عقب مينشانيم يا تلافي مي كرديم. بعضي ديگر اين جنگ را از نوع جنگ‌هاي قوميتي ميدانند؛ مثلا اين جنگ را درگيري دو قوم با سابقه تاريخي ميدانند. اما حقيقت اين جنگ چه بوده است؟
براي يافتن ريشه هاي واقعي اين جنگ بايد به خصوص وضعيت طرفين درگيري مشخص گردد. بايد مشخص شود كه انقلاب اسلامي مردم ايران چه بود؟ امام خميني(ره) رهبر كبير اين انقلاب چگونه شخصيتي است؟ صدام حسين ديكتاتور وقت در عراق در كدام دسته بندي جهاني قرار داشت؟ و اين درگيري در چه لايه هاي تاريخي و اجتماعي دامن گستراند؟
ماهيت انقلاب اسلامي ايران
سطح نفوذ هر انقلاب به اندازه آن انقلاب بر ميگردد. يك انقلاب ملي، دوستان و دشمنان آن نيز داخلي خواهند بود و انقلاب بين المللي، منطقه خود را تحت تاثير قرار خواهد داد و انقلاب به ظرفيت جهاني، نظام بين الملل را تحت تاثير خود قرار ميدهد. اگر انقلاب اسلامي را يك انقلاب ضد استبدادي يا صرفاً ضد استعماري بدانيم، قاعدتاً دشمني با آن نيز محدود خواهد بود. ولي اگر اين انقلاب را عميق‌تر بدانيم به طبع دشمنان آن نيز وسيع تر و بزرگتر نيز خواهند شد. اين يك قاعده كلي است كه اگر يك انقلاب به يك جوشش اجتماعيِ در حال گسترش جهاني بدل گردد امواج آن ميتواند جامعه جهاني را تحت تأثير قرار دهد و معادلات قدرت را درجهان به هم بريزد.
حقيقت انقلاب اسلامي حركتي به سمت احياي مجدد معنويت و گرايش به سوي خداي متعال و احياي اديان توحيدي است. در اين صورت به بياني كه بنيانگذار آن در ابتداي نهضت خود در سالهاي دهه 40 به برخي شاگرادان خود داشته است، اين حركت و جوشش به سمت احياي معنويت در درون دنياي اسلام و بيداري اسلامي و سپس احياي معنويت در كل جامعه جهاني پيش خواهد رفت است و يك جوشش معنوي توأم با سياست و موضع‌گيري اجتماعي كم كم به بلوغ خواهد رسيد. با اين فرض حتماً معادلات حاكم بر جامعه جهاني را تغيير ميدهد و آنگاه دشمني با آن جهاني خواهد بود.
طبيعتاً پرچمداران تمدن مادي در جهان، كه متوجه بودند كه احيا و رشد معنويتِ با اين گرايش در جهان به كاهش قدرت آنها منتهي ميشود و بلكه ممكن است در يك شيب تاريخي به تغيير ساختار كلي معادله قدرت در جهان ختم شود. بنابراين نسبت به انقلاب اسلامي دشمني نشان دادند و از ساده‌ترين تا پيچيده ترين معادلات خود را براي منحل كردن اين حركت جديد در درون برنامه ريزي‌هاي خود به كار خواهد بست. از ابتداي پيروزي انقلاب اسلامي ايران هر دو قطب سياسي آن زمان – كه البته به يك اردوگاه فرهنگي بازگشت ميكردند- در مقابل انقلاب قرار گرفتند؛ چه اردوگاه سرمايه داري يا كاپيتالسيم ـ و به اصطلاح امروزي ليبرال دموكراسي ـ چه اردوگاه سوسياليزم و كمونيسم. يكي از وجوه مشترك فرهنگي اين دو اردوگاه سياسي آن است كه هر دو با رشد حضور مذهب در معادلات اجتماعي ـ و به خصوص در مقياس معادلات جهاني ـ مخالف هستند؛ اما يكي با تكيه به عدالت و ديگري با تكيه به توسعه و رفاه امّا پيام انقلاب اسلامي، پيام عدالت، توسعه و رفاه بر مبناي معنويت بود و با توجه به ظرفيتهاي اين انقلاب پيام آن نيز محدود به يك مرز و جغرافياي خاصي نبود. اين موضوع بعد از اشغال لانه جاسوسي، كه جبهه مبارزه بين المللي انقلاب اسلامي گشوده شد، براي تيزهوشان سياست جهاني كاملا آشكار گرديد، اما ديگر دير شده بود و انقلاب وارد ميدان شده بود و در اولين حضورش در معادلات اجتماعي زمان خود با اشغال لانه جاسوسي انحصار بلوك كمونيست در پرچمداري عدالت را شكتس و با اين كار هويت اصلي بلوك شرق را زير سوال برد به نحوي كه چريك پير انقلابهاي كمونيستي «چه گوارا»، هنگام دستگيري در مقابل دوربين ها شعار «الله اكبر» سر داد و تمام انقلاب‌ها به خصوص بعد از فتح لانه جاسوسي رنگ معنويت و اسلام پيدا كرد؛ اين يعني ايده‌اي كه انقلاب اسلامي پيش روي بشريت قرار داده بود به سرعت از مرزها و جغرافياي خاص خودش عبور كرد و بر خلاف ميل مخالفانش در فرهنگ جهاني اثر گذاشت و توانست موازنه قدرت را به نفع اسلام تغيير دهد.
اردوگاه ليبرال دموكراسي نيز كه به دنبال رفاه مادي است نيز كاملاً متوجه شدند كه مدرنيزاسيون مبتني بر يك ريشه‌هاي فرهنگي است كه با هويت تمدني معنوي و توحيدي سازگار نيست و اين منازعه دير يا زود دامن نظام ليبرال دموكراسي را نيز خواهد گرفت.
با نگاه به مجموعه تحركات و سازماندهي‌هايي كه در جبهه مقابل شده است و مجموعه سازماندهي كه در درون انقلاب اسلامي عليه جبهه باطل شده است، نتيجه مي‌گيريم اين درگيري يك درگيري ايدئولوژيك است. اما چرا اين رقابت و تقابل به زودي و در همان ابتداي پيروزي انقلاب به تقابل نظامي و جنگ انجاميد؟ اصولاً چه وقت بين دو ايدئولوژي رقيب، جنگ نظامي رخ ميدهد؟ در نگاه فلسفه تاريخي – چه از نوع مادي آن چه از نوع الهي آن- بي‌ترديد رقابت تمدن مادي و الهي در پايان به يك برخورد نظامي ختم خواهد شد. بر اساس فلسفه تاريخ الهي، انسان از آن منظر كه داراي قدرت تصميم‌گيري و موضع‌گيري است و ميتواند عصيان يا اطاعت، ايمان يا كفر، استكبار يا عبوديت داشته باشد و اين دو موضع‌گيري شكل اجتماعي نيز خواهد داشت و جوامع در يك مسير تاريخي به سمت اين دو هدف حركت خواهند كرد. در اين صورت دو جبهه تاريخي ايجاد خواهد شد كه محوري يكي توسعه عبوديت به سرپرستي انبياء و اولياء الهي و شخص نبي اكرم اسلام (ص) و اهل بيت او خواهد بود و محور ديگري استكبار بر خدا و سرپرستي آن با ائمه نار و فراعنه و اولياي طاغوت خواهد بود. اين هر دو، توسعه ياب و در پي توسعه همه جانبه هستند و به ميزان شرح صدر در ايمان يا كفر ميتوانند به محاسبه ابزار و لوازم عبوديت و استكبار دست پيدا كنند و به نظامندي برسند. بي ترديد اين دو نظام در مسير گسترش اقتدار خود به نقطه‌اي خواهند رسيد كه يا مؤمنين بايد به نفع كفار كنار بروند، يا كفار به نفع مؤمنين موضع‌گيري و جهت‌گيري تاريخي خويش را اصلاح كنند. و از آنجايي كه چنين چيزي اتفاق نمي‌افتد، اين جنگ همه جانبه در يك جايي هم به درگيري نظامي ختم خواهد شد. البته به ميزاني كه يك طرف، قدرت تدبير داشته باشد و بتواند بسترها و شرايط حذف يا حل طرف مقابل را مهيا كنند، ممكن است اين درگيري نظامي ديرتر يا زودتر اتفاق بيفتد، ولي يك ضرورت است. چنين رقابتي بين كفر و ايمان قهري است.
به ياد داريم كه در روزهاي آغازين انقلاب، حركتهايي از نوع انقلابهاي قهرآميز يا مخملين در مقابل انقلاب اسلامي سامان يافت. مثلا در ابتداي انقلاب بيش از صد گروه با سابقه و نو ظهور از خارج كشور پايگاه خود را به داخل منتقل كردند تا بتوانند با شعارهاي فرهنگي، اقتصادي يا سياسي و با هجمه‌هاي سياسي و نظامي ـ مثل آنچه آن چيزهايي كه دولتهايي مثل دولت آسياي ميانه يا شيلي و امثال آن را ساقط كرد ـ انقلاب را به عقب نشيني وادار كنند، امّا نتوانستند كاري جدي انجام دهند. البته روشن است كه تدبير دشمن در آن زمان نه به پيچيدگي امروز بود و نه ضرورت چنين كاري را احساس مي‌كرد. آن زمان قدرت انقلاب را مثل امروز نشناخته بودند كه بخواهند يك اجماع جهاني براي حمله خودشان به ايران فراهم كنند لذا يك تقابل كوچك قومي و منطقه اي را سامان دادند و فكر هم ميكردند كه اين منازعه كوتاه و با موفقيت تمدن مادي به پايان خواهد رسيد.
صدام براي اين جنگ دلايل متعددي داشت. مثل جاه طلبي خاص صدام، يا مناقشات مرزي في مابين، يا انگيزه‌هاي قومي و نژاديِ جنگ فارس و عرب. صدام واقعاً براي لجستيك اين جنگ از انگيزه ناسيوناليستي عرب يا حتي از انگيزه‌هاي فرقه گرايي مذهبي نيز استفاده كرد و دنياي اهل تسنن را عليه ما تحريك كرد. اما اين نوع تحليل به صواب نيست كه بگوييم صدام مستقل از برنامه‌هاي جهاني عمل كرده است. هر اقدامي در اين سطح در عصر سيطره جهاني قدرتهاي بزرگ به نحوي است كه شرايط و معادلات جهاني سنجيده ميشود، و با مجموعي از تدابير سياسي، چنين حركتي آغاز ميشود.در عصر برنامه ريزي هماهنگ جهاني كه سازمانهاي بين المللي حدود و مرزهايي كه دستاورد جنگ دوم بين الملل است را كنترل مي‌كند و با تجاوزها مقابله مي‌كند، شكل گيري يك جنگ هشت ساله به نحوي كه سازمان ملل دائماً به نفع متجاوز موضع‌گيري مي‌كند يك موضوع بسيار مهم در تحليل نهايي سطوح درگير در اين منازعه محسوب ميشود. از طرف ديگر واقعا صدام دولت خود را يك عضو از جامعه جهاني و عضوي از بلوك سيوسياليزم ميدانست. كشورهايي كه داراي دولت بعثي بودند به خصوص عراق، ايدئولوژي شان ايدئولوژي سوسياليستي بود و شكست آن ايدئولوژي در مقابل انقلاب به شكست آن دولتها و قدرت‌ها هم ختم مي‌شد.
در مجموع دلايل زيادي بر اين وجود دارد كه در پشت اين منازعه يك اجماع در بلوك تمدن مادي وجود داشته است و اگرچه جنگ هشت ساله بر عليه انقلاب اسلامي ايران محاسبات دقيقه اي كه در جنگ تمدنها كه بعد از يازده سپتامبر برپا شد را در پشت خود نداشت اما اجماع در اردوگاه مقابل را در دل خود داشت. و صد البته اين تصميم، تصميمي شتابزده بود كه ناشي از عدم آگاهي از توانايي هاي انقلاب داشته است. تصور ايشان از پايداري انقلاب اسلامي اين اندازه نبود؛ فكر ميكردند كه بين دو كشور همسايه جنگ راه مي‌اندازند مثل جنگ‌هاي مشابه بي شماري كه در جهان هر از چند گاهي رخ ميدهد. اما اينكه اين جنگ با انگيزه ايمان در مقابل كفر هدايت شود و امام(ره) محور جنگ را به نفع ايمان برگردانند و در امت اسلامي و مردم ايران بصيرتي ايجاد كنند كه موضوع جنگ بين اسلام و كفر به تمام جهان اسلام صادر شود و مقاومت در مقابل فشار استكبار، سازمان ملل و ساير قدرت ها به به صدور معنويت در جهان بدل شود. براي آنها قابل محاسبه نبود. اگر اين محاسبه را ميكردند، ممكن بود از راهي كم هزينه تر اقدام كنند.
امام خميني كيست؟
براي شناخت ماهيت اين جنگ شخصيت امام را نيز بايد بطور مجزا مطالعه نمود. كسي كه پرچمدار احياي معنويت است و يك چنين انقلابي را ايجاد و هدايت مي‌كند، از مخاطرات عبور ميدهد، تا مرز درگيري‌هاي بزرگ بين‌المللي پيش مي‌برد، به سران كفر در جهان نامه ميدهد و در آنجا ختم مكتب مادي آنها را اعلام مي‌كند، يك چنين انساني يك انسان معمولي نيست. كسي كه در دل او ترس از هيچ مخاطره اي راه ندارد و قسم ميخورد كه يك لحظه هم نترسيده است اين انسان عادي نيست، به همين دليل است كه تكيه گاه يك امت قرار ميگيرد. چنين شخصيتي نه يك مرد بزرگ در جامعه كه ابرمردي تاريخي است و مدل حاكم بر شخصيت شناسي او نيز بايد مدل شخصيت شناسي تاريخي باشد نه اجتماعي يا فردي.
ما بايد انديشه‌هاي كلامي امام(ره) را و معرفتي كه امام(ره) نسبت به حركت تاريخ داشتند و معرفتي كه نسبت به موضع گيري‌هاي انسان‌ها در جامعه بين‌المللي داشتند را درك كنيم. امام(ره) دقيقاً پرچم اسلام را در مقابل پرچم كفر در جهان رهبري مي كردند و اگر از ادبيات عرفاني امام(ره) نيز بهره ببريم متوجه ميشويم كه امام (ره) ابليس را پرچمدار باطل مي ديدند و مي دانستند كه ابليس انسان مختلف را با انگيزه هاي كوچك و بزرگ مادي مقابل پرچم حق قرار دهد.
اصولا شخصيت امام و عظمت ايشان در اين بود كه ميتوانستند بر هر حادثه اجتماعي فائق آيند. اگر شاه واقعه 15 خرداد را پيش مي آورد، امام از آن استقبال مي كردند و آن را در حركت خود منحل ميكردند و نمي گذاشتند سود چنداني به جبهه مقابل برسد. در اين صفت خود نيز تا پايان عمر پا برجا بودند و هيچگاه موضعي پيش نيامد كه احساس شود امام(ره) در آن موضع احساس ضعف كرده اند.
دكترينِ امام(ره) حركت به سمت ظهور بود و با حركت دادن جامعه جهاني در مسير احياي معنويت، جهان را يك قدم به سمت ظهور و عصر حيات طيبه نزديكتر كردند.
بنابراين طبيعي است كه يك چنين انساني به سرعت به عمق جبهه اي كه در مقابلش قرار گرفته بود پي ببرد و متوجه گردد كه در مقابل او دولت كوچك سوسياليستي در همسايگي نيست. بلكه كليت اردوگاه مقابل با يك سلسله محاسباتي اين جنگ را به راه انداخته است. به همين دليل انگيزه اصلي ايشان در جنگ، غلبه بر صدام و پس گرفتن خاك و تثبيت مرزهايي كه بعد ازجنگ دوم جهاني ابرقدرتها تعيين كردند نبود. از نظر امام(ره) جغرافياي عالم بر اساس جغرافياي مذهب و معنويت تقسيم ميشود. كما اينكه امروز غرب نيز به دنبال آن است كه حتي جغرافياي سياسي جهان را بر اساس قطب بندي‌ها و دسته بندي‌هاي اقتصادي جديد طراحي كند. امام(ره) يك وجب از خاك ايران را مصالحه نكرد اما انگيزه اصلي ايشان هم خاك نبود.
آنچه از مجموعه عبارات و از شخصيت امام(ره) بر ميايد آن است كه نگاه ايشان به تمدن جديد يك نگاه خاصي است، كه در آثارشان تعبير به بت پرستي مدرن مي‌كنند. بنابراين امام(ره) مأموريت خود را مبارزه با اين بت جهاني و شكستن اين بت و بيداري اسلامي، ايجاد احساس هويت جديد در جامعه مسلمان‌ها برمحور تعلق به خداوند متعال و به نبي اكرم(ص) و اولياي دين(ع) و سپس سامان دهي، صف آرايي و مراقبه براي پيشرفت اسلام ميدانستند. لذا امام(ره) معقتد بودند كه اين حركتشان اولاً و بذات انقلابي جهاني است، لذا روي سخن شان با همه دنياي اسلام، بلكه همه آزادي‌خواهان، وجدانها و فطرت‌هاي بشري بود. در همه موضع گيري هاي داخلي و خارجي نيز تصريح ميكردند كه ما انقلاب خودمان را صادر مي‌كنيم. تصريح ميكردند كه ما سنگرهاي كليدي جهان را فتح مي‌كنيم و ملت‌هاي مسلمان را نيز دعوت به اين كار مي‌كنيم و از اين مدعا هم هيچ ابايي نداريم. امام(ره) دائماً براي بسيج دنياي اسلام برنامه ريزي ميكردند و در مقابل دو جريان، يكي جريان نفاق داخلي دنياي اسلام، و ديگري جريان كفر مهاجم، از همه صحنه‌ها استفاده ميكردند.
مثلاً روز قدس طرحي چند منظوره‌اي بود كه امام(ره) همه مطالبات دنياي اسلام در مقابل كفر را از مجراي آن دنبال ميكردند و الا مسأله خاك و يك مسجد كه نمي توانست به تنهايي چنين انگيزه بزرگي را در آن زمان ايجاد كند. از نگاه امام(ره) روز قدس يك پديده چند منظوره است، كه ايده فلسطين را از ايده يوم الارض و ايده ناسيوناليستي يا گرايش به خاك و امثال اينها نجات داد و آن را به يك فرصت معنوي تبديل كرد و از طرف ديگر همه مطالبات دنياي اسلام در مقابل كفر را در آنجا متمركز نمودند.
امام(ره) جنگي كه بر سر دنيا باشد را ويران گر ميدانستند اما اصلاً هر جنگي را ويران‌گر نمي‌دانستند. امام(ره) جنگي را كه براي احياي هويت تمدني اسلام و فروپاشي بت پرستي مدرن است را يك جنگ كاملاً مقدس ميدانستند، لذا هيچگاه ديده نشد كه امام(ره) از هزينه هاي جنگ سخن بگويد و از قسمتي از جنگ ابراز پشتيماني كنند. البته ما آغازگر جنگ نبوديم و نخواهيم بود، اما حساب جهاد در راه خدا جداست كه امام(ره) آن را يك موهبت الهي ميدانستند.